TÜRKİYE'NİN KATILIM YÖNÜNDE İLERLEMESİ ÜZERİNE KOMİSYON'UN DÜZENLİ RAPORU 2004

30.4.2018

Haziran 1998 tarihli Cardiff Zirvesinde, Komisyonun, Türkiye hakkında, Türkiye-AT
Ortaklık Anlaşmasının 28'inci maddesi ve Aralık 1997 tarihli Lüksemburg Zirvesi sonuçlarına
dayanan bir rapor sunacağı açıklanmıştır. Komisyon, Türkiye’ye ilişkin ilk İlerleme
Raporunu, diğer aday ülkelerin İlerleme Raporları ile birlikte, Ekim 1998 tarihinde
sunmuştur.

Aralık 1999 tarihli Helsinki Zirvesinde, “Türkiye, diğer aday ülkelere uygulanan kriterler
esas alınarak, Birliğe katılma amacı taşıyan bir aday ülke olarak değerlendirilmektedir.
Mevcut Avrupa stratejisine göre, Türkiye de diğer aday ülkeler gibi, reformlarını hızlandıran
ve destekleyen bir katılım öncesi stratejisinden yararlanacaktır” kararı alınmıştır.
Komisyon, üyeliğe hazırlanan aday ülkelerin kaydettikleri gelişmeleri, katılım öncesi
stratejisinin bir parçası olarak, düzenli bir şekilde Avrupa – Devlet ve Hükümet Başkanları -
Konseyine rapor etmektedir. Bu çerçevede, Komisyon 1998'den 2003 yılına kadar, Türkiye'ye
ilişkin yıllık İlerleme Raporları yayımlamıştır.

Aralık 2002 tarihli Kopenhag Zirvesinde, “Birlik, Türkiye’nin reform sürecini hızlı bir şekilde
sürdürmesini teşvik eder. Aralık 2004 Avrupa – Devlet ve Hükümet Başkanları - Konseyinde,
Komisyonun raporu ve tavsiyeleri dikkate alınarak, Türkiye’nin Kopenhag siyasi kriterlerini
yerine getirdiğine karar verilmesi durumunda, Avrupa Birliği gecikmeksizin Türkiye ile
katılım müzakerelerine başlar.” kararı alınmıştır.

2003 İlerleme Raporunun Stratejisinde “Sürekli Genişleme” bölümünde, “ Komisyon
Kopenhag Avrupa – Devlet ve Hükümet Başkanları - Konseyi tarafından talep edilen katılım
kriterlerinin karşılanması konusunda Türkiye’nin kaydettiği ilerlemeleri gelecek yıl
değerlendirecektir. Komisyon, Ekim 2004 tarihinden önce, Türkiye’nin Kopenhag siyasi
kriterlerini yerine getirip getirmediği konusunda bir rapor ve bir tavsiye yayımlayacaktır. Bu
rapor ve tavsiye, Aralık 2004’deki toplantısında, Avrupa – Devlet ve Hükümet Başkanları -
Konseyinin, Türkiye ile katılım müzakerelerinin başlayıp başlamayacağına karar vermesini
sağlayacaktır” kararı alınmıştır.

Haziran 2004 tarihli Brüksel Avrupa – Devlet ve Hükümet Başkanları - Konseyinde, “ Birlik,
Avrupa – Devlet ve Hükümet Başkanları - Konseyinin Aralık 2004 tarihli toplantısında,
Komisyonun raporu ve tavsiyesi üzerine, Türkiye’nin Kopenhag siyasi kriterlerini yerine
getirdiğine karar vermesi durumunda, AB’ nin, gecikmeksizin, katılım müzakerelerine
başlayacağı taahhüdünü tekrarlar” kararı alınmıştır.

Komisyon, bu İlerleme Raporunu, Aralık 2004 Brüksel Avrupa – Devlet ve Hükümet
Başkanları - Konseyi kararlarını dikkate alarak hazırlamıştır.

Bu İlerleme raporunun yapısı, daha önceki raporlarla büyük ölçüde aynıdır. İşbu rapor da:
• Türkiye ve Birlik arasındaki ilişkileri, özellikle, Ortaklık Anlaşması çerçevesinde ele alır.
• 1993 Kopenhag Zirvesinde belirlenmiş olan siyasi kriterler (demokrasi, hukukun
üstünlüğü, insan hakları, azınlıkların korunması) açısından mevcut durumu inceler;

• Kopenhag Zirvesinde tanımlanmış olan ekonomik kriterleri (işleyen bir piyasa
ekonomisinin varlığı ve Birlik içindeki rekabet baskısı ve piyasa güçleri ile baş edebilme
kapasitesi) açısından Türkiye’nin mevcut durumunu ve kaydettiği ilerlemeyi
değerlendirir;

• Türkiye’nin, Antlaşmalar, ikincil mevzuat ve Birlik politikalarında ortaya konulan
müktesebatı üstlenebilme kapasitesini inceler, diğer bir ifadeyle, üyelik yükümlülüklerini
değerlendirir. Bu bölümde, Köln ve Helsinki Zirvelerinde vurgulanan nükleer güvenlik
standartlarına özellikle dikkat çekilmektedir. Bu bölüm, sadece mevzuatın
uyumlaştırılmasını değil, müktesebatın etkili biçimde uygulanması için gerekli hukuki ve
idari kapasitenin geliştirilmesini de içermektedir. Avrupa – Devlet ve Hükümet Başkanları
- Konseyi, bu ikinci hususun önemini 1995 Madrid Zirvesinde ve müteakip vesilelerle ve
son olarak da Haziran 2004 tarihinde yapılan Brüksel Zirvesinde vurgulamıştır. Madrid
Zirvesinde, Avrupa – Devlet ve Hükümet Başkanları - Konseyi tarafından, aday ülkelerin,
uyumlu bir bütünleşme için gerekli koşulların oluşturulabilmesi bakımından, idari
yapılarında gerekli düzenlemeleri yapmalarının gereği vurgulanmıştır. Brüksel Avrupa –
Devlet ve Hükümet Başkanları - Konseyi, Türkiye’de, reformların tüm idari kademelerde
tam olarak ve zamanında uygulanmasında kararlı bir ilerlemenin sağlanmasının önemi
vurgulamıştır.

Bu rapor, 2003 İlerleme Raporundan bu yana, kaydedilen gelişmeleri göz önünde bulundurur.
Rapor, 31 Ağustos 2004 tarihine kadar olan dönemi kapsamaktadır. Ancak, bazı özel
durumlarda, söz konusu tarihten sonra alınan tedbirlere de yer verilmektedir. Rapor ayrıca,
2003 yılı İlerleme Raporunda yer alan reformların ne derecede gerçekleştirilmiş olduğunu
değerlendirmekte ve yeni girişimleri incelemektedir. Raporda ayrıca, ele alınan konulara
ilişkin genel bir durum değerlendirmesi de sunulmaktadır.

Ayrıca, Komisyon, Türkiye’nin Kopenhag siyasi kriterlerini yerine getirip getirmediği
konusunda, 2004 İlerleme Raporunu esas alarak bir değerlendirme yaptıktan sonra tavsiyesini
hazırlayacağı için, bu Rapor, Türkiye’nin Aralık 1999 tarihli Helsinki Avrupa – Devlet ve
Hükümet Başkanları - Konseyinden bu yana, siyasi kriterler konusunda yaptıkları ile ilgili bir
değerlendirmeyi kapsamaktadır. Ekonomik kriterlere ilişkin olarak, rapor, Türkiye’nin
ekonomik performansının dinamik ve ileriye dönük değerlendirmesini kapsamaktadır.
Raporda, Türkiye’nin Katılım Ortaklığı önceliklerini ne ölçüde ele aldığının kısaca
değerlendirildiği ayrı bir bölüm de bulunmaktadır

Daha önceki Raporlarda olduğu gibi, bu Raporda da “ilerleme”, fiilen alınan kararlar, fiilen
kabul edilen mevzuat, fiilen onaylanan uluslararası sözleşmeler (bunların uygulanması da
dikkate alınarak) ve fiilen uygulanan tedbirler temel alınarak değerlendirilmiştir. İlke olarak,
hazırlık aşaması ya da TBMM onayı aşaması gibi değişik aşamalarda bulunan mevzuat ya da
tedbirler dikkate alınmamıştır. Bu yaklaşım, tüm aday ülkelere eşit muamelede bulunulmasına
ve katılım süreci içindeki ülkelerin elde ettikleri somut ilerlemelerin tarafsız bir şekilde
değerlendirilmesine olanak tanımaktadır.

Bu Rapor, çok sayıda bilgi kaynağından yararlanılarak hazırlanmıştır. Türkiye, son İlerleme
Raporunun yayımlanmasından itibaren, üyelik için yürüttüğü hazırlıklar konusunda kaydettiği
ilerlemelere ilişkin bilgi vermeye davet edilmiştir. Mevcut olduğu ölçüde, Ortaklık Anlaşması
ve Müktesebatın Üstlenilmesine İlişkin Ulusal Program kapsamında sağlanan bilgiler ve bazı

alanlarda idari kapasitesinin değerlendirilmesi kapsamında verilmiş çeşitli uzman görüşleri,
Türkiye hakkındaki bilgiler açısından ilave kaynakları oluşturmuştur. Konsey görüşleri ile
Avrupa Parlamentosunun raporları ve ilke kararları da İlerleme Raporunun hazırlanmasında
dikkate alınmıştır1. Komisyon, Avrupa Konseyi, AGİT ve uluslararası mali kuruluşlar gibi
çeşitli uluslararası örgütler ile sivil toplum örgütlerinin değerlendirmelerinden de
yararlanmıştır.